شمس العمارهعمارت شمس العماره كه روزي زيباترين و بلندترين ساختمان تهران به شمار مي آمد در مجموعه تاريخي كاخ گلستان واقع شده است كه به جا مانده از ارگ تاريخي تهران و محل اقامت شاهان سلسله قاجار و از زيباترين و كهن ترين بناهاي پايتخت دويست ساله ايران است.
ناصرالدين شاه پس از اولين سفر خود به اروپا و تحت تاثير ساختمانهاي بلند فرنگي به فكر احداث بنايي بلند در تهران افتاد. طرح و نقشه اين بنا از"دوستعلي خان معير الممالك" و معماري آن بر عهده استاد "علي محمد كاشي" بود. شمس العماره هم از نظر نقشه و شكل ظاهري و هم از نظر آرايش داخلي ، يكي از بناهاي تاريخي و زيباي تهران است. آينه كاريها، نقاشي ها و گچبري هاي اين عمارت از نظر نمايش شيوه هاي مختلف و متنوع تزئينات داخلي در ايران ، بي نظير است و ساخت آن كه از سال 1282 هجري قمري آغاز شد، دو سال به طول انجاميد.
ارتفاع اين بنا بدون احتساب كلاه فرنگي 25 متر و با كلاه فرنگي 30 متر است كه تا آن زمان در تهران بي سابقه بوده است. شمس العماره بلندترين بناي مجموعه كاخ گلستان نيز هست و خصوصاً آن زمان كه هوا پاكيزه و بدون دود بوده است، شاه و همراهانش ميتوانستند با نشستن در عمارت كلاه فرنگي تمام تهران را در ديد خود داشته باشند.
مصالحي كه در ساختن شمس العماره از آن استفاده شده است عبارتند از آجر، خشت، كاه گل و ساروج. ساروج نوعي ملاط تركيبي از گرد آهك خالص _ خاكستر _ ماسه بادي و مقدار كمي لويي (گل ني) بوده كه بسيار محكم و شايد به استحكام سيمان بوده است. از ديگر مصالح استفاده شده در اين بنا چوب است كه حتي براي اتصال ديوارها نيز از چوب استفاده شده است. روي پوشش ها از ورق فلزي استفاده مي كردند كه از مس بوده و آن را با كوبيدن فلز مورد نظر تهيه مي كردند.
همه اسباب و وسايل موجود در اين عمارت بسيار نفيس است و هم چنين ساعت بزرگي در بالاي برج آن موجود است كه در قديم صداي زنگ آن در اكثر مواقع شنيده مي*شد و پس از اعتراضات متعدد اهالي و نارضايتي خود شاه از اين صدا، براي كاستن از صداي ساعت تعميراتي انجام گرفت كه ساعت را به كلي از كار انداخت.
شمس العماره هم از نظر نقشه و شكل ظاهري و هم از لحاظ آرايش داخلي و آينه كاري ها، نقاشي ها، گچ بري ها، ازاره ها، ديوار و سقفهاي آن و هم از حيث نمايش شيوه هاي مختلف و متنوع تزيينات داخلي بنا در ايران بي نظير است و در واقع نمونه اي كامل از معماري و تزيينات داخلي آن دوره از تاريخ ايران به حساب مي آيد. براي ساخت و تزيين آن در آن زمان (بيش از 140 سال قبل) بالغ بر ۴۰ هزار تومان خرج شده است.
نماي بيروني داراي كاشيكاري هاي منحصر به فرد و هر ديوار داراي طرح و رنگ آميزي خاصي است. در اين كاشيكاري ها بيش تر از رنگ هاي زرد و سياه استفاده شده كه شاخصه رنگ*هاي جديد كاشي كاري در اين دوران است.
سبك اين بنا تركيبي از معماري سنتي ايراني و معماري غربي است كه استاد كريم پيرنيا از استادان برجسته معماري سنتي ايران و پايه گذار نگرش نوين به فرهنگ و تاريخ معماري ايراني ـ اسلامي، آن را سبك تهراني ناميده است.